Studybot answer

Question asked by: saarroekeloos - 2 years ago

Question

Maak een oefenexamen van de volgende tekst: EVOLUTIE IN BESTRAFFING
Wat is een straf?:
Straf is een subtype van een sanctie
Straffen (strafrechtelijke sancties) zijn het centrale middel van het strafrecht
o Sancties kunnen ook civielrechtelijk of bestuursrechtelijk zijn
Leedtoevoeging is kern van straf
Gevangenisstraffen (en doodstraffen) zijn het meest afschuwelijke wat moderne, democratische staten hun eigen burgers aandoen: straffen hebben vaak ook neg invloed op de familie van de dader

De opkomst van het moderne strafrecht:
Moderne strafrecht bestaat sinds 200 jaar
o Code pnal van 1791, invoering van Franse Code d'instruction criminelle van 1808 en Code pnal van 1810 in Koninkrijk Holland in 1811 Huidig Strafwetboek van 1867 is nog daarop gebaseerd
o Genspireerd door de ideen van Beccaria en Bentham
Legaliteitsbeginsel: Zonder wettelijke bepaling geen straf mogelijk, men kan niet iemand bestraffen als het misdrijf niet gedefinieerd word in de wet en als op voorhand aan dit misdrijf geen straf verbonden is
Proportionaliteitsbeginsel: een opgelegde sanctie of straf moet proportioneel en in verhouding zijn met een overtreding of misdrijf
Gelijkheidsbeginsel: gelijke gevallen moeten gelijk behandeld worden
Publiciteitsbeginsel: straf moet opgelegd worden tijdens een openbare terechtzitting
Personaliteitsbeginsel: straf mag enkel gevolgen hebben voor de dader zelf
Belgisch strafrecht past nog classificatie delicten van Code pnal van 1791 toe: 3 types:
o Misdaad: criminele straffen opsluiting en hechtenis (gevangenisstraffen > 5 jaar tot levenslang)
o Wanbedrijf: correctionele straffen (gevangenisstraffen van 8 dagen tot 5 jaar + geldboetes vanaf 26 en werkstraffen vanaf 46 uur)
o Overtreding: politiestraffen (geldboetes van 1-25 + werkstraffen van 20-45 uur + gevangenisstraffen van 1 tot 7 dagen

Grote verandering in straffenarsenaal:
Tot einde 18e eeuw waren lijfstraffen gangbaar
o Lijfstraffen waren bedoeld om het type misdaad dat werd gepleegd te reflecteren: ogen uitsteken bij spion, handen afhakken bij een dief
o Enkele van hen nog voorzien in de Code pnal van 1810
Tijdens eerste helft van 19de eeuw verschuiving van lichamelijke straffen naar gevangenisstraf
o Volgens Foucault was deze verschuiving deel van de opkomst van de disciplinaire macht, het idee dat de overheid probeert hun burgers de disciplineren
o Men denkt dat deze verschuiving eerder gebeurde in de 1ste helft van de 19de eeuw (dus beetje later dan de periode die Foucault besprak: 1750 en 1820)
o Gevangenisstraf was symbool van disciplinaire macht en panopticisme
o Gevangenisstraf was ideale straf/ kreeg voordeel volgens het proportionaliteitsbeginsel: straf moet proportioneel zijn aan de ernst van een misdrijf
Vanaf tweede helft van 19de eeuw is het straffenarsenaal nog gevarieerder geworden: afstand genomen van het daadstrafrecht van Beccaria= idee dat zelfde straf moet worden toegepast op iedereen-> rekening houden met de kenmerken van de daders vb. onderscheid tss gelegenheidsdaders en daders die standaard misdaden plegen
o Jeugdstrafrecht
o Voorwaardelijke invrijheidsstelling (Wet-Lejeune van 1888): houdt in dat een veroordeelde na het uitzitten van een deel van de gevangenisstraf (1/3de met minimum van 3 maanden) onder bepaalde voorwaarden kan vrijkomen
o Intrekking van het rijbewijs
o Plaatsing in een psychiatrische ziekenhuis
o Werkstraf
o Elektronisch toezicht

Verdere veranderingen: van het klassieke naar het echt moderne strafrecht:
Onder invloed van moderne richting (von Liszt, Hemel, Prins) meer differentiatie in straftoemeting m.a.w. afschaffing daadstrafrecht
o Straffen ook afhankelijk van kernmerken dader
o Invoering jeugdstrafrecht
Steeds meer niet-juridische instanties betrokken in strafrechtsbedeling
o Bv. kinderbescherming en psychiatrische ziekenhuizen
Bijkomende doelen voor de bestraffing naast afschrikking
Positieve ontwikkelingen maar men ziet geen fundamentele veranderingen
Wel vervaging van grenzen tussen het strafrecht en andere controlevormen
o Net widening?

Nieuw strafrecht in aankomst (hopelijk!!):
Ontwerpen Boek I en II Strafwetboek in eerste lezing goedgekeurd op ministerraad (we moeten nog zien of het parlement de finale goedkeuring zal geven)
o Motivatie: Huidig Strafwetboek is hopeloos verouderd en complex
Strafbaarstellingen op acht strafniveaus, niveau 1 de lichtste gevallen en niveau 8 de zwaarste
o Voor elk strafniveau hoofdstraffen en bijkomende straffen en afschaffing vervangende gevangenisstraf
Afschaffing opdeling tussen overtredingen, wanbedrijven en misdaden, alsook van correctionalisering
o Probleem van correctionalisering: omdat men wilt dat er weinig processen naar hof van assisen gaan, omdat ze veelt tijd kosten en ze zijn moeilijk te organiseren, vandaag worden zwaardere straffen naar de correctionele rechtbank gebracht en worden beschouwd als wanbedrijven heel complex systeem dat zeker niet vanuit een principieel zicht te verdedigen is
Archasche bepalingen geschrapt: er zijn echt oude misdrijven die verdwijnen, men wil meer aandacht geven voor de misdrijven tegen de lichamelijke integriteit: nieuwe seksuele strafrecht is al ingevoerd, omdat bij dit deel de bepalingen echt zwaar verouderd waren, straffen voor verkrachting heel sterk verstrekt
Gradatie toerekeningsvatbaarheid en betere opvolging daders met psychiatrische stoornissen
Nieuwe regels voor rechtspersonen

DOELEN VAN BESTRAFFING
Doelen van bestraffing:
Juristen hebben meerdere theorien ontwikkeld om straffen te rechtvaardigeden: 2 grote types theorien
Absolute theorie: straffen omdat
Dader is schuldig, straf is verdiend, persoon wordt gestraft OMDAT hij iets fout heeft gedaan, geen verdere doelstelling bereiken
Retributie en vergelding (= gedwongen betaling aan de overheid)
o Oorsprong: Oog om oog, tand om tand (ius talionis)
Relatieve theorie: straffen zodat
Specifieke preventie: afschrikking ter voorkoming van recidive (= personen die criminele feiten blijven plegen, herhaling)
Algemene preventie: afschrikking van anderen, tonen dat als zij zoiets zouden plegen, ze ook een straf zouden krijgen
Resocialisatie dader (vooral vanaf WWII): dader kon terugkeren naar de samenleving vb. men liet de daders cursussen volgen, een bepaalde ondersteuning, men liet de gedetineerden trainingen volgen
Uitschakeling: een doel dat eig altijd aanwezig was, vooral bij heel gevaarlijke daders, maar een doel dat in vb de VS heel veel belang heeft gevonden, vaak levenslange straffen zodat men ziet dat deze, persoon zeker geen verdere problemen aan de maatschappij kan veroorzaken (vb. in gevangenis steken en sleutel weggooien)
Genoegdoening aan slachtoffer: slachtoffers zijn lang afwezig geweest in de processen, tot 20ste eeuw speelden zij helemaal geen rol hierin, intussen kunnen ze zich burgerlijke partij stellen en ook schadevergoeding eisen, in assisenproces word zelfs aan slachtoffer gevraagd wat zij een passende straf zouden vinden om zo te voldoen aan hun vergeldingsbehoeften
+ versterking normen: men wil niet alleen mensen afschrikken maar men wil eig de burgers een beetje opvoeden (idee van Durkheim), men wil duidelijk maken wat de normen zijn die in een bepaalde groep gelden

Gevangenisstraf kan deze doelstellingen vaak niet bereiken:
Afschrikking en resocialisatie van daders zijn moeilijk te bereiken: men weet dat veel mensen niet vatbaar zijn voor afschrikking, men weet dat straffen wel een signaal geven maar men kan het strafrecht niet gebruiken als een sturend mechanismen+ als je wordt vrijgelaten is het vaak moeilijk om aan een job te geraken en je terug te integreren
o Maar enkele resocialisatie/behandelingsprogrammas werken vb. afkickcentra voor drugs
Uitschakeling wordt alleen punctueel bereikt: voor zolang een dader in de gevangenis zit-> het is eig geen langdurige oplossing, tenzij men bereid is veel mensen levenslang in de gevangenis te houden
Algemene preventie door normvorming en bevestiging wordt bereikt, maar geen effect van strengere straffen
Genoegdoening aan slachtoffer wordt soms bereikt, maar detentie draagt niet bij tot schadevergoeding en conflictoplossing
Symbolische normbekrachtiging is heel belangrijk: men wil tonen dat criminaliteit an sich niet loont en op die manier gebruikt men nog gevangenisstraffen ook als ze de belangrijkste doelen eig niet kunnen bereiken

HUIDIGE BELGISCHE STRAFPRAKTIJK
Huidige straffenarsenaal voor volwassen misdadigers in Belgi:
Hoofdstraffen
o Geldboetes
o Vrijheidsstraf
o Elektronisch toezicht: ook autonome straf geworden
o Werkstraf: bepaalde taken vervullen voor bepaald aantal uur
o Probatie: wnr de rechter dit toekent spreekt hij wel een straf uit maar zal dit nog niet uitgevoerd worden als de dader bepaalde voorwaarden naleeft
Bijkomende straffen, bv.
o Verbeurdverklaring van goederen
o Bekendmaking van de uitspraak
o Beroepsverbod
o Terbeschikkingstelling
Internering is geen straf, maar veiligheidsmaatregel: Internering is een veiligheidsmaatregel voor een persoon met een psychische aandoening/ geestesstoornis die een misdaad heeft gepleeegd en een gevaar vormt voor maatschappij, personen nog altijd vastgehouden in de gevangenissen, intussen wel 2 forensische psychiatrische centra voor de genterneerden maar niet genoeg plekken voor iedereen, ondanks dit feit is de internering geen straf an sich

Veel strafbare feiten, weinig straffen:

Jammer genoeg hebben wij geen volledig beeld: Belgi heeft geen gentegreerde statistieken
Wel is duidelijk dat grote aantallen van strafbare feiten niet uitmonden in straffen
Meer dan de helft wordt door de politie geverbaliseerd in vereenvoudigd proces verbaal, minder dan de helft werd opgenomen

Sleutelpositie: OM, Openbaar Ministerie:
60.8% van PVs geseponeerd in 2022 (in 2003 nog 72%)
o Seponeren kan gebeuren adhv 2 redenen:
Technische redenen: 40%, omdat er geen bewijs is of de dader is spoorloos
Opportuniteitsredenen: parket komt tot de conclusie dat deze zaak geen prioriteit geniet
OM heeft ook andere mogelijkheden dan seponeren en vervolgen:
o Minnelijke schikking en strafbemiddeling: de dader moet een geldsom betalen, dan kan het parket een dossier afsluiten met de strafrechtsbemiddeling-> moet de dader een vergoeding geven aan het slachtoffer of kan de dader therapie volgen of nog andere dingen?

Beslissingen OM:

In weinig gevallen stuurt het parket een dossier naar de rechtbank
Gerechtelijk onderzoek: dossier gestuurd naar raadkamer die beslist of er verder onderzoek nodig is voordat er effectieve beslissing word genomen
Andere opties worden niet zo vaak gebruikt, vooral seponering

Minder discretionaire bevoegdheid voor OM in andere landen:

OM in Belgi heeft grote discretionaire bevoegdheid, zaken die voor rechtbank gebracht worden in Belgi procent is heel laag

Straffen in 2019: Vooral geldboetes:

Straffen beslist door de rechter: boetes meest voorkomend
85% van alle gevallen krijgen een geldboete als straf
Onvoorwaardelijke gevangenisstraf word in bijna 6% van de gevallen opgelegd
Voorwaardelijke gevangenisstraffen 4%
In totaal word dus 10% van de gevallen een gevangenisstraf toegewezen

Strafsancties in Belgi en andere landen:

European Source Book of Crime
Belgi en ook andere landen gebruiken vooral vaak boetes
Men ziet verschillen: Nederland gebruikt boetes veel minder vaak dan Belgi
Men moet voorzichtig zijn bij analyse van deze statistieken: in geval van Nederland zien we dat gevangenisstraffen vaak worden gebruikt, dit heeft te maken met het feit dat Nederland vaak korte gevangenisstraffen oplegt

Gedetineerden:
11.300 gedetineerden
o opsluitingsgraad (IR): 97 per 100,000 inwoners, rond Europees gemiddelde
44% buitenlanders
36% in voorlopige hechtenis
Overbevolking: 116.1% bezettingsgraad (02/2023)
Gemiddelde bedrag per gedetineerde heel laag: 51,6 euros per dag
o Veel lager dan in andere landen: bv. 265,0 in Nederland, 111,3 in Frankrijk, 304,6 in Zweden (Aebi en Tiago, 2020: 130)

Gevangenispopulaties in Belgi en andere landen (in 2022):

Belgi hoogste graad van buitenlandse gevangenen, onderzoek in Belgi toont dat meer dan de helft van de gevangenen van buitenlandse afkomst is, Belgi heeft ook hoge graad van beklaagden (= mensen die in gevangenis zitten maar nog wachten op hun proces)
IR: imprisoner rate
Belgi lagere opsluitingsgraad dan andere westerse landen

Overbevolking van gevangenissen is langdurig probleem:

Te veel gevangenen voor huidige gevangenissen
10 jaar geleden 125% overbevolkingsgraad, voor elke 5de gevangenen was er gwn geen plek
Ondertussen probleem beetje gereduceerd maart het is er wel nog steeds

Nieuwe gevangenissen, onder meer een zeer grote in haren:
November 22: Haren (1190 gedetineerden)
o Gevangenis dorp
o Kleine groepen gedetineerden met meer autonomie
o Intense focus op re-integratie
Maart 23: Dendermonde (444 gedetineerden)
o Vervangt de oude gevangenis met 168 plaatsen
o Oude gevangenis (1863) huisvest nog steeds 100 gedetineerden omwille van overbevolking

RECENTE ONTWIKKELINGEN IN WESTERS CRIMINALITEITSBELEID
Belangrijke ontwikkelingen in westers strafrechtelijk beleid:
1.Instrumentalisering en moralisering van strafrecht:
Deze ontwikkeling werd voor het eerst door Garland gentroduceerd:
o Instrumentalisering: normatieve visie op recht vervangen door economische logica
Niet meer schuld en boete primeren, wel voeren van beleid en rationalisering
worden toegepast op justitile organisaties
Verbonden aan opkomst van veiligheidsbeleid en public-private policing model
o Moralisering: vermaatschappelijking van recht >> punitief populisme
Leidt tot strenger strafrecht: meer gevangenissen, strengere straffen,
Nadruk op uitschakeling van de daders en vermindering van rehabilitatie-programmas
o 2 tegenstrijdige maar ook complementaire tendensen
Enorme groei van gevangenispopulatie in VS en VK

VS VK
Maar ook andere trends in andere Europese landen en daling in vele landen vanaf 2012

Trend naar punitief populisme is niet overal op zelfde moment gebeurd binnen Europa

In laatste 10 jaar in verschillende landen wel daling van gevangenispopulatie met uitzondering VK

2.Risicojustitie: proactivering en risicomanagement:
Risicojustitie =
o Wetenschappelijk onderzoek
o Voorspellen van criminaliteit en recidivekansen
o Ontwikkelen van methodes om risicos in te perken
o Organiseren van interventies
Fundamentele ommekeer in denken over strafrecht
o In strafrecht komt reactie achteraf, bij risicojustitie vooraf
o Trend verbonden aan het veiligheidsbeleid en public-private policing model
Risicosituaties proberen in kaart te brengen en op tijd te controleren, men geeft steeds meer aandacht aan de preventie en proactie, men wil zoveel mogelijk het risico inschatten om goed gewapend te zijn en deze risicos te voorkomen

3.Responsabilisering en bestuur op afstand:
Responsabilisering: grotere rol voor niet-strafrechtelijke instellingen
Bestuur op afstand met nieuwe arbeidsverdeling
o Beleidslijnen uitzetten: overheid
o Precisering en uitvoering beleid: private netwerken
o Eindcontrole - toezichthouder: overheid
Gevaren van bestuur op afstand
o Bedoelingen van beleid kunnen ondermijnd worden door uitvoerende instanties
o Gevaar voor commercile belangen private sector
Trend verbonden aan het veiligheidsbeleid en public-private policing model
Het feit dat bedrijven maar ook gezinnen aangespoord worden om ook voor hun eigen veiligheid te zorgen, ze moeten zelf alarmsystemen kopen, zichzelf beschermen
Projecten ontwikkelen met nieuwe arbeidsverdeling, idee is dat groot deel van het praktisch werk door private instanties gemaakt zou worden en dat in tegendeel de overheid controle zou houden, op het einde ook de resultaten evalueren

IN HOEVERRE ZIJN DEZE ONTWIKKELINGEN OOK IN HET BELGISCHE CRIMINALITEITSBELEID TERUG TE VINDEN?
Bepaalde ontwikkelingen ook in Belgi :
Zeker mate van instrumentalisering van strafrecht, risicojustitie en responsabilisering van private actoren
o Gedreven door verschuiving naar veiligheidsbeleid en expansie priv beveiliging
o Maar geen excessen zoals in andere landen
o Gebrek aan middelen en inefficintie van strafrechtsbedeling
Meer punitieve attitudes en beleid
o Groeiend emotionalisme in reactie op criminaliteit: bv. verstrenging wet voorwaardelijke invrijheidstelling na zaak Dutroux en na invrijheidstelling van Michelle Martin in 2013
o Sterke groei van gevangenispopulatie
o Stijging aantal beklaagden in gevangenis
o Langere straffen voor ernstigere delicten
o Sterke toename van % buitenlandse gevangenen: van 21% in 1980 tot 44%: meer dan elk ander Europees land!
o Invoering van GAS

Sterke groei van gevangenispopulatie op lange termijn, lichte daling vanaf 2014:

Sterke groei van aantal beklaagden in gevangenis sinds 1980:

Stijging van gemiddelde detentieduur:

Stijging van aantal langgestrafte gedetineerden:

Twee verklarende factoren:
Opleggen van langere straffen, beperken van vervroegde vrijlating voor langgestraften
Daling van aantal kortgestrafte gedetineerden:
Niet-uitvoering van straf, elektronisch toezicht en vervroegde vrijlating

Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS):
Ingevoerd in 1999 om overlast en kleine criminaliteit te bestrijden
o Feiten: inbreuken op gemeentelijk reglement en lichte misdrijven
o Sanctie: geldboete + schorsing/intrekking van toestemming of vergunning
Vanaf 2014 mogelijk voor personen vanaf 14 jaar
Pijnpunten
o Willekeur van gemeenten en vaststellers: gemeenten beslissen welke overtredingen ze willen aanpakken met welke sancties
o Mensen zijn bezorgd over de criminaliserende werking op jongeren
o Schending van scheiding der machten

maar ook continuteit :
Belgische strafrechtelijke theorie, wetgeving en praktijk zijn neo-klassiek gebleven
o Dwz, genspireerd op ideen van Beccaria, maar wel gehumaniseerd door nieuwe richting en sociale wetenschappen
Geen opkomst en ondergang van rehabilitatie-ideaal zoals in VS en VK (Garland 2001)
Rehabilitatie en behandeling benadrukt voor druggebruikers en zedendelinquenten sinds 1990
Geldboetes blijven meest voorkomende sanctie
Experten blijven sleutelrol spelen in beleidsontwikkeling

en zelfs tegentendensen:
Onveiligheidsgevoelens zijn gedaald sinds 2000
o Percentage van mensen die aangeven zich altijd of vaak onveilig te voelen, daalde van 12% in 2000 tot 8% in 2008 en 5% in 2018
Doodstraf werd afgeschaft in 1996 en uit grondwet verwijderd in 2004
Slechts 6% van geregistreerde criminaliteitsfeiten komt voor rechter
Kortere straffen worden heel vaak niet uitgevoerd
Drugsbeleid is veel soepeler geworden
Rechten van gedetineerden versterkt met de Basiswet van 2005 betreffende het gevangeniswezen en de rechtspositie van de gedetineerden
o Maar niet altijd in de praktijk gerespecteerd!
Uitbreiding van herstelrecht
CONCLUSIE
Geen consensus in literatuur en beleid over de doelstelling van bestraffing
Gevangenisstraf is pas sinds 19e eeuw belangrijkste straf
o Effectiviteit is slechts gedeeltelijk bewezen
In Belgi buitengewone discretionaire bevoegdheid van OM, gewone strafarsenaal:
o Boete is meest voorkomen straf: 57,3%
o Gevangenisstraf: 4,2% voorwaardelijk en 5,8% onvoorwaardelijk
Is gemiddeld langer geworden, maar korte straffen slecht onder elektronische toezicht uitgezeten, langdurig probleem van overbevolking
o Alternatieve straffen: werkstraf, elektronische toezicht en alternatieve probatie
Ontwikkelingen in het Europees criminaliteitsbeleid zijn ook gedeeltelijk in Belgi terug te vinden maar ook tekenen van continuteit en tegentendensen

MAAK MEERKEUZEVRAGEN. De oefenexamen moet geschreven zijn in de Nederlandse taal. Onderin staan de antwoorden. Het aantal vragen dat het oefenexamen moet bevatten is 10.