Studybot answer

Question asked by: ulkodijkgraaf - 1 year ago

Maak een oefenexamen van de volgende tekst: geschiedenis Hoofdstuk 3 De
republiek in de Gouden Eeuw 2 havo / vwo
Feniks

Geschiedenis Hoofdstuk 3 De republiek in de Gouden Eeuw Feniks havo/vwo 2
tijdvak 6 Regenten en vorsten 1600-1700
Gouden eeuw: In de 17e eeuw was er veel voorspoed en welvaart in de Republiek, ze had een
goede positie in de wereldhandel (Op het gebied van economie (door handel), kunst, wetenschap)
3.1 Amsterdam stapelmarkt van de wereld
In de 17e eeuw grote bevolkingsgroei in Amsterdam:
Vluchtelingen uit Antwerpen (door Spanje bezet).
Bevolkingstoename door grote welvaart (meer kinderen geboren).
stadsuitbreiding rond 1610/1620
Rijken gingen aan nieuw gebouwde grachten wonen in smalle, hoge koopmanshuizen
pakhuizen (kantoor, opslag op zolder, grote tuin).
Ambachtslieden verhuisden naar de Jordaan (werkplaatsen en woningen voor werklui en
knechten).
Verstedelijking:
1. Nederlandse economie ging van landbouw en veeteelt naar stedelijke handel en nijverheid.
2. Grote bevolkingsgroei in Amsterdam (handelaren uit Antwerpen gevlucht)
voedseltekort graan importeren uit landen rond de Oostzee (bv Polen) en opslag in pakhuizen.
Verkoop aan molens en bakkerijen in Nederland.
Verkoop tegen hogere prijs bij schaarste in Europa.
Amsterdam werd een stapelmarkt = plek waar producten werden opgeslagen om later verhandeld te
worden.
Door import en export van goederen uit Europa en (na ontdekking van vaarroute om Afrika
naar Azi) de hele wereld moesten deze goederen tijdelijk opgestapeld worden.
Amsterdam is in 17e eeuw knooppunt van handelsroutes. Het ligt gunstig aan zee, centraal,
met rivieren naar Frankrijk en Duitsland.
In- en export via Oostzeehandel:
Schepen voeren vanuit Amsterdam met
Franse/Duitse wijn, stoffen uit
Vlaanderen en Aziatische specerijen,
zijde, thee richting Scandinavi en de
Oostzee.
Schepen voeren terug met graan uit
landen rond Oostzee, hout voor
scheepsbouw uit Scandinavi en ijzer uit
Zweden.
Moedernegotie (moeder van alle handel) =
De eerste graanhandel was de basis van
alle (internationale) handel en maakt van
Amsterdam stapelmarkt van goederen uit
de hele wereld. Deze graanhandel leverde
meer op dan de handel met Azi of
Amerika.
Gedownload van Knoowy - Upload jouw eigen documenten en verdien geld
handelskapitalisme = het kopen van producten en deze verkopen met winst, welke weer wordt
genvesteerd.
De inkoop van materiaal, bewerking van materiaal en verkoop van het eindproduct leverde meer op
dan alleen handel in materiaal. Bijvoorbeeld de wolhandel: wol uit Engeland naar Antwerpen, in Antwerpen
verwerken tot lakense stoffen en daarna export van de stoffen.
Wereldhandel van Antwerpen naar Amsterdam:
1585 Spanje nam Antwerpen in, hierna veroverde de Republiek
de monding van de Schelde. Ze sloten de Schelde af voor
internationaal handelsverkeer Antwerpen niet meer grootste
handelsstad van Europa, maar Amsterdam.
Vluchtelingenstroom uit Antwerpen vanwege:
1. geloofsredenen (protestanten en joden) uit angst voor
de katholieke Spanjaarden
2. er was niets meer te verdienen
De vluchtelingen zetten hun internationaal handelsnetwerk in
Amsterdam voort en investeerden hun kapitaal in Amsterdam.
Specialisatie
Toen er genoeg graan was voor de voedselvoorziening gingen ambachtslieden in steden ook voor
export werken en steden specialiseerden zich (in bepaalde nijverheid)
Leiden en Haarlem: textiel (lakense stoffen, linnen en katoen)
Delft: Delfts-Blauw (tegels en serviezen)
Gouda: Tabakspijpen van klei
Hoorn en Amsterdam: schepen
commercile landbouw = boeren werken voor de nijverheid (hele Republiek) of voor de export
(marktgericht), niet alleen voor eigen dorp of streek
boeren specialiseren in bijvoorbeeld veeteelt voor vlees, melk, boter en kaas, want graan
verbouwen hoeft niet meer
bijv. in de Krimpenerwaard: hennep maken voor touwen en zeilen / in Groningen-Friesland-
Holland: turf maken voor haardvuren-ovens-smederijen)
Dus economisch ging het goed door
handel
landbouw
nijverheid
scheepsbouw
Dus inname Antwerpen door Spanje (politieke of militaire oorzaak) had 2 gevolgen:
a) geloofsvlucht (godsdienstig gevolg)
b) vertrek van de handelaren (economisch gevolg)
Gedownload van Knoowy - Upload jouw eigen documenten en verdien geld
3.2 De Oost en de VOC
Eerst ontdekkingsreizen door Spanje en Portugal: import van specerijen, zijde, porselein en thee.
De kostbare handelsproducten uit Azi werden verhandeld in Antwerpen.
Na de val van Antwerpen in 1585 Amsterdam centrum van wereldhandel
De Republiek zocht een eigen route naar Azi:
1. Jacob van Heemskerk en Willem Barentsz probeerden
in 1596 via het Noorden een route te vinden naar Azi
(wegen en Noordkaap). Door het ijs moesten ze
overwinteren op Nova Zembla (Behouden Huys)=>
mislukt
2. Cornelis de Houtman via Zuid: route van Portugezen
via Kaap de Goede Hoop naar Indonesi => gelukt (met
schip Duifke)
Maar een handelsreis kostte veel geld en leverde weinig winst ontstaan voorcompagnien =
handelssamenwerkingen tussen handelaren uit de steden (vooral Holland en Zeeland)
veel onderlinge concurrentie dalende prijzen
Problemen:
a) Angst voor onderlinge strijd (o.a. tussen gevluchte Antwerpse handelaren en Nederlandse
handelaren).
b) Door grote concurrentie zakten de prijzen.
c) Er was veel geld nodig voor de strijd tegen Spanje.
1602 oprichting van de VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie) in opdracht van Staten-
Generaal door raadspensionaris van Holland Johan Van Oldenbarnevelt (6 voorcompagnien werden
1 compagnie)
Kamers = afdelingen v/d VOC in zes Hollandse en Zeeuwse handelssteden, elke kamer had
een eigen scheepswerf, pakhuis en kantoor
Per vaart werden zeelieden en soldaten ingehuurd
Bestuur VOC door de Heren Zeventien (afgevaardigden van de Kamers)
Bijzonderheden VOC
1. rechten
Staten Generaal gaf VOC handelsmonopolie = alleenrecht om met Azi te handelen (enige
compagnie in de Republiek die handel met Azi mag drijven)
Het was verboden om een eigen handel te beginnen, dit werd streng gecontroleerd
2. VOC kreeg bepaalde bevoegdheden
Ze mochten oorlog voeren (soldaten mee aan boord voor zeerovers en oorlogen) tegen
concurrenten in Azi (Arabische koopvaarders, Spanjaarden en Engelsen) Portugezen en
Engelsen werden met geweld verdreven
Ze sloten verdragen met Aziatische vorsten (vrijwillig of met geweld).
3. Financiering/startkapitaal VOC m.b.v. aandelen. Geld aan VOC in ruil voor een aandeel in VOC.
Aandeel in winst: dividend (deel van de winst)
Koop en verkoop van aandelen op de Amsterdamse Beurs
Iedereen mocht aandelen VOC kopen
Gedownload van Knoowy - Upload jouw eigen documenten en verdien geld
Handel in Azi
Aankopen in Azi met betaling in goud en zilver
VOC dreef handel met Indonesi, China en India. Ook onderling werd tussen die landen
handel gedreven. Handelaren moesten daarom langer in Azi verblijven:
Handelsfactorijen (handelsposten) = handelssteunpunten, een fort met pakhuizen en
barakken (permanente Nederlandse soldaten)
o Centrale plek voor bestuur
o Zelf stichten of veroveren op Spanje en Portugal
o In India, Indonesi, Maleisi, China en Japan (en bij Kaap de Goede Hoop voor
verversen voedselvoorraad van schepen vanuit de Republiek)
Inter-Aziatische handel leverde het meest op = handel binnen Azi: producten uit China
werden deels verkocht aan Japan en van die opbrengsten werden weer andere producten in
India of Indonesi aangekocht. (Dus niet alle gekochte spullen ging direct van de Oost naar de
Republiek)
China: goud en zilver zijde, thee, porselein
Japan: zijde zilver meer handel
India: katoen Indonesi: specerijen (nootmuskaat)
VOC maakte dus geen nieuwer kolonin behalve handelsfactorijen: vb. Batavia (hoofdstad van de
Oost)
In Indonesi was Batavia (en gebied rondom) een verzamelpunt voor de vloot vanuit de
Republiek naar Azi.
Het bestuurscentrum in Batavia (op eiland Java, heette eerst Jakarta) was door Jan Pietersz.
Coen / JP Coen opgericht, de eerste Gouverneur Generaal van VOC in Azi.
Het handelsmonopolie werd door de VOC ook opgelegd aan inheemse bevolking.
Vb. Banda eilanden in Indonesi (enige plek ter wereld waar toen nootmuskaat te vinden was):
Banda-eilanders negeerden het handelsmonopolie met VOC (ze verkochten ook aan bijv. Engelsen) en er
kwam een bloedige vergelding (ze werden uitgemoord o.l.v. J.P. Coen): Nederlandse Perkeniers namen
de Banda eilanden over en startten nootmuskaatplantages, de VOC voerde daarvoor slaven aan.
Economische oorlogsvoering:
Oprichting VOC ook gericht tegen Spanje en Portugal (Onderdeel van strijd tegen Spanje: de Opstand
meer handel van Spanje afpakken, des te sterker in oorlog)
Afpakken van zeeroutes en handelsgebieden (van Spanje en Portugal, want dezelfde koning)
Zeeroute via Duinkerken (Spaanse Nederlanden): Duinkerkers kregen kaperbrieven van
Spanje om Nederlandse vloot te veroveren.
Republiek gaf ook kaperbrieven aan hun schepen (toestemming om schepen van
tegenstanders te kapen/roven, legale piraterij, bekendste Piet Hein).
Gedownload van Knoowy - Upload jouw eigen documenten en verdien geld
3.3 De WIC en Suriname
1621 oprichting WIC = West-Indische Compagnie
monopolie op handel met Amerika (West-Indi)
kaapvaart (Spanje economisch treffen)
veroveren van gebieden/stichten van kolonies om plantages op te zetten: plantagekolonies,
met de plantagegewassen katoen, suiker, tabak, koffie, cacao
slavenhandel
Handel en oorlog gingen samen:
Kaapvaart: met kaperbrieven van de Staten Generaal veroverden ze Spaanse en Portugese
handelsschepen 1628 Spaanse zilvervloot veroverd door Piet Hein bij Cuba
Fort El Mina
1630 verovering van slavenfort El Mina aan de westkust van Afrika (van Portugezen). Doel v/h fort:
Bescherming van de goudmijn
Bewaarplaats van slaven
o Slaven kwamen in de handel als de Afrikaanse stamhoofden geld nodig hadden voor
het voeren van oorlogen. (krijgsgevangenen)
o Bewaard tot vertrek van het volgende slavenschip naar Brazili om daar te werken
op de suikerplantages.
o Antillen (Curaao) werden doorvoerstations.
Brazili
In 1630 veroverde de WIC de kolonie Brazili van de Portugezen, maar Hollanders wilden er niet
wonen, in 1645 weer van Portugal. De WIC bleef wel actief in de winstgevende trans-Atlantische
slavenhandel.
Driehoekshandel/ trans-Atlantische slavenhandel
= Europese handel in slaven uit Afrika naar
Amerika over de Atlantische Oceaan
a) Republiek West-Afrika: vuurwapens,
alcohol, katoen, goud, zilver
b) West-AfrikaAmerika: slaven
c) AmerikaRepubliek: Amerikaans
plantageproducten: katoen, rietsuiker, rum, tabak,
koffie
Slaven waren kostbare handelswaar, hun gezondheid was belangrijk.
Slaven en scheepsbemanning: besmetting met vreemde ziektes, waardoor hoge sterfte aan
boord.
Plantagehouders inspecteerden en brandmerkten slaven als eigendomsbewijs.
Dokters gingen mee op slavenschepen en waren aanwezig op plantages.
Hoge sterfte van slaven (op plantages) door:
wrede behandeling
bevattelijk voor Europese n Amerikaanse ziekten
Hierdoor constant nieuwe aanvoer van slaven nodig.
Gedownload van Knoowy - Upload jouw eigen documenten en verdien geld
Wereldeconomie
Moedernegotie
VOC
WIC
Verbinden van economien van Europa, Azi, Afrika en Amerika
Concurrentie
Engeland werd jaloers op het Nederlands handelssucces
1651 Acte van Navigatie = Wet dat alleen Engelse schepen goederen mochten vervoeren van en naar
Engeland.
Gevolg: Zeeoorlogen met Engeland
1652 1e zeeoorlog
1665 2e zeeoorlog (Nederlandse admiraal Michiel de Ruyter): Engelse haven in brand gestoken en
vlagschip Prince Charles naar de Republiek meegenomen, Engelsen verslagen op eigen grondgebied
De internationale concurrentie werd steeds groter.
1674 Vrede van Westminster (tussen Republiek en Engeland) grondgebied geruild:
Engeland kreeg de onrendabele Amerikaanse kolonie Nieuw Nederland van de Republiek
o (Manhattan inclusief Nieuw Amsterdam=> New York). Hollanders wilden niet daar
wonen, dus kolonisatie was toch mislukt.
Nederland kreeg het Britse Suriname.
o Suriname = grootste plantagekolonie van de Republiek: suikerriet en koffie.
Slaven
Uit West Afrika, geen inheemse Indianen
Indianen hielpen de Nederlanders in strijd tegen marrons (=gevluchte slaven die leven in de
bossen/bosnegers)
Jacht en visserij
Rode slaven = krijgsgevangen Indianen uit onderlinge indianenoorlogen
Afschaffing Nederlandse slavernij op 1 juli 1863=> Keti Koti feest (verbreken van de ketenen)
Gedownload van Knoowy - Upload jouw eigen documenten en verdien geld
3.4 Geloof, tolerantie en onderzoek
De Republiek was vooral Calvinistisch na de Opstand (hoofdgeloof).
Geloof en tolerantie:
Hervormde Kerk/protestanten = bevoorrechte kerk, Calvinistische dominees werden betaald
door de overheid. Alleen Calvinisten mochten besturen of burgemeester worden.
Republiek was zeer tolerant, elders (Frankrijk en Spanje) vaak strenge vervolging voor
andersgelovigen. (tolerantie = accepteren van mensen die anders denken of geloven)
Andere geloven werden in de Republiek wel toegestaan maar niet openlijk=> schuilkerken =
geheime kerk van de katholieken (soms bij huizen op zolder).
Handel en Tolerantie: In de Republiek was men tolerant om politieke en economische belangen
Johan Maurits van Nassau, gouverneur generaal van Brazili was tolerant t.o.v. andersgelovigen:
Indianen (geloofden in meer goden)politiek belang: bondgenoten tegen Portugezen
Katholieke Portugese plantagehouders economisch belang: inkomsten, Nederlanders
wilden er niet wonen
Joden uit Antwerpen mochten synagogen bouwen economisch belang: rijkdom en
handelskennis
Wetenschap en tolerantie:
Grote interesse in nieuwe culturen (dankzij de ontdekkingsreizen bekend), natuur en uitvindingen
stimulering natuurwetenschappelijk onderzoek door
Vrijheid van denken (in andere landen werden wetenschappers soms veroordeeld door de
Katholiek kerk of koning)
Stiekem aanhouden van eigen geloof
Renaissance (wedergeboorte) = Italiaanse stroming in kunst en wetenschap, met de klassieke
oudheid als inspiratiebron, hierbij werd zoveel mogelijk de werkelijkheid weergegeven en
rationalisme
Nederlandse uitvindingen:
Antoni van Leeuwenhoek => microscoop -> o.a. bacterin
Christaan Huygens => telescoop en slingeruurwerk, later ringen van Saturnus (wiskunde is
basis van natuurkunde en daarmee van alles)
Baruch de Spinoza (joodse denker) : Rationalisme = de wereld begrijpen (onderzoeken en
begrijpen van de schepping) op basis van het eigen verstand en niet het geloof
Bijbel door mensen bedacht
God zit in elke stuk natuur
Onderzoek natuur met verstand in plaats van met Bijbel/Thora, zo dicht bij God komen
Voorman van Wetenschappelijk Revolutie = snelle ontwikkeling in West-Europa op het
gebied van uitvindingen en wetenschap
De kerk was woedend over zijn radicale ideen, hij werd verbannen uit de joodse
Amsterdamse gemeenschap
Gedownload van Knoowy - Upload jouw eigen documenten en verdien geld
3.5 Laat zien dat je het goed hebt
Verschil tussen rijk en arm
Kleding
Rijke, deftige heren sober gekleed (zwart) calvinistische stijl, woont in herenhuis
Armen dragen bruine kleding en gekleurde kleding
Schilderkunst
Belangrijke, dure schilderijen voor rijken. Bijv. Rembrandt van rijn, Jan Steen, Frans Hals
Minder rijken kochten goedkopere schilderijen uit schilderijfabrieken
Er waren weinig echt arme mensen, want door de economische groei van economie was er een
tekort aan werklieden hogere lonen.
Maar:
Prijzen waren ook hoog
Winterloon (kortere dagen) te weinig om rond te komen (Armen hadden wel werk, maar in
de zomer meer, in de winter waren ze dus armer dan in de zomer)
bedeling: gratis eten (brood), turf (stoken voor haard) geen kou en honger. Door rijken
geregeld als christenplicht. Nooit graantekort vanwege Oostzeehandel/moedernegotie=> geen
hongeroproeren.
Pronken met buitenhuizen en stadhuis
Gewone mensen: Netheid (huizen opgeruimd) en goedkopere schilderijtjes
Rijken: Buitenhuizen (aan de Vecht, de Amstel of in de Duinstreek, voor de zomer) en dure
schilderijen
Steden: mooie gebouwen: mini-paleizen
vb. stadhuis op de dam (Paleis op de Dam) (gebouwd door regenten)
statussymbool
Stijl van classicisme: gebouwen gebouwd in de stijl van de Klassieke Oudheid, tijd van
Grieken en Romeinen
stadhuis voor bestuur en rechtbank met lijfstraffen op podium
grote binnenplaatsen, zuilvormen, beeldhouwkunst en mozaeken op de vloer (kaart wereld
en kaart hemel) laten zien Amsterdam centrum v/d wereld was/heerst over hemel en
aarde
geseling of doodstraf op podium voor het stadhuis doden naar het galgenveld
Gedownload van Knoowy - Upload jouw eigen documenten en verdien geld
Begrippen:
acte van navigatie = alleen Engelse schepen mogen goederen van en naar Engeland vervoeren.
bedeling = uitdelen van brood en turf aan armen en mensen die van hun winterloon niet kunnen
rondkomen.
beurs = plek waar werd gehandeld in aandelen en goederen.
Classicisme = stijl in kunst en architectuur die de (bouw)kunst van Grieken en Romeinen in de
oudheid nadoet.
commercile landbouw = boeren werken voor de nijverheid of voor de export en niet alleen meer
voor eigen dorp of streek
de oost = alle gebieden in Azi waarmee de VOC handel dreef
Driehoekshandel = handelsnetwerk tussen Europa, West-Afrika en Amerika. Uit de republiek werd
koopwaar (stoffen, geld) vervoerd naar Afrika, van Afrika werden slaven vervoerd naar Amerika, van
Amerika werd koopwaar (katoen, koffie, tabak, suiker) vervoerd naar Nederland.
Gouden eeuw = naam voor de lange periode van voorspoed en welvaart voor de republiek in de
zeventiende eeuw
handelsfactorij = versterkt steunpunt voor de handel van bijvoorbeeld VOC of WIC
handelskapitalisme = kapitaal vermeerderen door handel te drijven (het kopen van producten en
deze verkopen met winst, die weer investeren)
handelsmonopolie = alleenrecht om in een gebied (of in een bepaald product) handel te drijven
heren zeventien = de zeventien bestuurders van de VOC
inter-Aziatische handel = handel tussen Aziatische landen onderling.
kaapvaart = legale zeeroverij om oorlog te voeren
kapitalisme = economisch systeem waarbij winstreven, privbezit en vrije concurrentie belangrijk
zijn.
ketikoti = Surinaams voor 'ketenen gebroken': de jaarlijkse viering van de afschaffing van slavernij op
1 juli
moedernegotie = eerste en eeuwenlang belangrijkste internationale handel van Nederlanders met de
landen rond de Oostzee, gebaseerd op de graanhandel
multinational = een bedrijf met vestigingen in verschillende landen.
plantage kolonie = kolonie met katoen-, suiker- of tabaksplantages, meestal met slavernij.
Rationalisme = filosofische stroming, waarbij men probeert de wereld te begrijpen met het verstand,
in plaats van vanuit het geloof.
Rampjaar = in 1672 werd de republiek aangevallen door Engeland, Frankrijk en de bisdommen
Keulen en Mnster. Dit leidde het einde in van de oppermachtige positie van de Nederlanden
schuilkerk = geheime kerk in bijvoorbeeld een koopmanshuis. andersgelovigen dan hervormden
mochten hun geloof niet openlijk uitoefenen.
stapelmarkt = plek waar producten werden opgeslagen om later verhandeld te worden.
trans-Atlantische slavenhandel = handel in slaven van Afrika via de Atlantische oceaan naar Amerika,
onderdeel van de Driehoekshandel
VOC = verenigde Oost-Indische compagnie = handelsmaatschappij dat vanaf 1602 het
handelsmonopolie had op Azi. (Oost-Indi (= Indonesi) was het belangrijkste handelsgebied)
waag = plaats waar producten/koopwaar officieel werden gewogen voor eerlijke handel
wereldeconomie = stelsel van handels- en financile relaties dat de hele omspant.
wetenschappelijke revolutie = snelle ontwikkeling in west- Europa op het gebied van uitvindingen en
wetenschap.
WIC = West-Indische compagnie = handelsmaatschappij dat vanaf 1621 het handelsmonopolie rond
de Atlantische oceaan had, tussen Amerika en West-Afrika.
wisselbank = plek in Amsterdam waar het mogelijk was om verschillende muntsoorten te kopen en te
verkopen.
Zilvervloot = jaarlijkse Spaanse vloot met de opbrengst van de zilvermijnen uit Amerika.. De oefenexamen moet geschreven zijn in de Nederlandse taal. Onderin staan de antwoorden. Het aantal vragen dat het oefenexamen moet bevatten is 10.

Report answer