Studybot answer

Question asked by: saarroekeloos - 1 year ago

Question

Maak een oefenexamen van de volgende tekst: 3. Vaststellen en attestering overlijden
1. Cijfers Vlaanderen (2017)

Als arts bij een overlijden wordt geroepen moet die een doodsoorzaak invullen. In een ziekenhuis weten ze vaak wat je medische problematiek en je medisch dossier is, dan kan je de evolutie zien van de laatste paar dagen, iets om op terug te vallen als je de doodsoorzaak moet geven. In een woonzorgcentrum is er ook wel enige documentatie maar minder uitgebreid dan in een ziekenhuis. Als mensen thuis overlijden hebben de artsen absoluut niets om op terug te vallen, er is geen medisch dossier, minder gegevens om correcte doodsoorzaak vast te stellen.
2. Cijfers

3. Cijfers Vlaanderen (2018)

Deze cijfers zijn eigenlijk niet betrouwbaar, dit is gebaseerd op wat artsen invullen op het moment dat ze de doodsoorzaak neerschrijven, op dat moment is het eigenlijk een wilde gok

4. Basisbegrippen
Doodsoorzaak (cause of death)
= de aandoening of gebeurtenis als oorsprong v/h (= reden waarom iemand dood is)
Onderscheid:
o Onmiddellijke (directe) doodsoorzaak
o Oorspronkelijke (onderliggende) doodsoorzaak
Tijdsinterval tussen oorspronkelijke en onmiddellijke doodsoorzaak kan zeer kort (fractie van een seconde) tot zeer lang (jaren) zijn.
Belangrijk voor inschatting van overlevingsduur en handelingsbekwaamheid
o Vb. doodsoorzaak kanker
Onmiddellijk: een bacterile longontsteking of bvb covid
Oorspronkelijk: kanker
o !!! Hartstilstand beschrijft enkel maar dat je hart stilstaat. Elke dode zijn hart staat stil, is eigenlijk geen doodsoorzaak. Er moet een rede zijn waarom je hart stilstaat bvb hartinfarct
Inwendige doodsoorzaak (= ziekte) => natuurlijke aard overlijden
Uitwendige doodsoorzaak=> niet-natuurlijke aard overlijden

Mechanisme van overlijden (mechanism of death)
doodsoorzaak
= de fysiologische verandering of biochemische verstoring als gevolg van de doodsoorzaak.
Bepaalt de overlevingsduur en handelingsbekwaamheid
!!!! zelfde doodsoorzaak kan verschillende mechanismen van overlijden hebben
o Vb. iemand die rechtstreeks uit zijn hart bloed zal onmiddellijk zwart voor zijn ogen zien, terwijl bij een steek in de borstkas en dan klaplong kan de persoon nog meerdere minuten leven
Voorbeelden: hartfalen, respiratoir falen, neurologisch falen,

Aard van overlijden (manner of death)
= de omstandigheden waarin de (oorspronkelijke) doodsoorzaak plaatsvindt:
o Inwendig gelegen doodsoorzaak:
Natuurlijk
o Uitwendig gelegen doodsoorzaak: (= niet-natuurlijk)
Ongeval:
Accidenteel (niet-intentioneel; onvrijwillig) door zichzelf of ander
Zelfdoding:
Intentionele zelftoebrenging
Doding:
Vrijwillige toebrenging door een ander
Onbepaald:
Intentie niet gekend of niet te bepalen
!!! zelfde doodsoorzaak kan een verschillende aard van overlijden hebben
o Vb. verdrinking:
Ongeval: persoon kon niet zwemmen
Zelfdoding: persoon is van bepaalde hoogte zelf het water in gesproken
Doding: persoon is het water in geduwd
o Vb. overdosis:
Wat maakt dat het een ongeval, zelfdoding of doding is? De omstandigheden. Maar is niet zo makkelijk te bepalen
Als we niet kunnen bepalen of die persoon zelf te veel morfine ingespoten heeft of iemand anders het hem toegediend heeft, dan noemen we het onbepaald
Overlijden na euthanasie wordt gelijkgesteld met een natuurlijk overlijden (ongeacht de toegediende medicatie)
o Wetgever: we zien dit als een eindpunt van een natuurlijk proces vb. terminale kankerpatint
(art. 15, wet 28/05/2002 betreffende de euthanasie)
Overlijden door medisch handelen = iatrogeen overlijden
Procedure waar tijdens je komt te overlijden = periproceduraal

4.1. Voorbeelden
Vrouw springt uit appartement en raakt leven de grond
o Doodsoorzaak:
Polytrauma (schedelhersentrauma)
o Aard van overlijden:
Accidenteel ongeval
Intentioneel zelfdoding doding
=> kijken naar omstandigheden

5. Wettelijke bepalingen
Vaststellen overlijden = wettelijke taak van de arts
o Wet betreffende openbare statistiek (4/07/1962)
o K.B. 17/06/1999 opmaak jaarlijkse statistiek van de overlijdensoorzaken
o Arts: verplichte attestering aangifteplicht
Aangifte overlijden, Teraardebestelling, Crematie: ambtenaar burgerlijke stand
o Burgerlijk Wetboek* (art. 55)
o Vlaams decreet op begraafplaatsen en lijkbezorging (art. 15bis1)
Gerechtelijk onderzoek procureur - onderzoeksrechter - politie - deskundige
o Wetboek van Strafvordering (art. 43, 44)
Overige wetten
o Wet 26/03/2003 autopsie na onverwacht en medisch onverklaard overlijden kind < 18 maand
o Transplantatiewet
o Euthanasiewet (enkel administratieve controle!)

Burgerlijk Wetboek: art. 55 (sinds 2019, voorheen art. 77-81)
o 1. De ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats van overlijden maakt onmiddellijk een akte van overlijden op, van zodra hem een overlijdensattest wordt voorgelegd dat werd opgesteld door de arts die het overlijden heeft vastgesteld.
o 2. In geval van overlijden van een onbekend persoon, maakt de ambtenaar van de burgerlijke stand een proces-verbaal op dat alle informatie bevat die hij heeft kunnen inwinnen omtrent de overledene.
o Het proces-verbaal wordt als bijlage opgenomen bij de akte van overlijden in de DABS (Databank voor de Akten van Burgerlijke Stand).
o Het decreet van 29 maart 2019 tot wijziging van diverse bepalingen van het decreet van 16 januari 2004 op de begraafplaatsen en de lijkbezorging zorgt ervoor dat de gevolgen van de afschaffing van art. 77 en art. 81 BW door de federale wetgever worden opgevangen op Vlaams niveau.

Wetboek van Strafvordering:
o Art. 43 (aanstelling deskundige in kader van heterdaadprocedure)
o 1. De procureur des Konings doet zich zo nodig vergezellen van een of twee personen die wegens hun kunde of beroep bekwaam geacht worden om de aard en de omstandigheden van de misdaad of het wanbedrijf te beoordelen. []

Wetboek van Strafvordering: Art. 44
o Geldt het een gewelddadige dood of een dood waarvan de oorzaak onbekend is en verdacht, dan doet de procureur des Konings zich bijstaan door 1 of 2 geneesheren, die verslag zullen uitbrengen over de oorzaken van de dood en de staat van het lijk.
o Ingeval een autopsie wordt bevolen, krijgen de nabestaanden de toestemming het lichaam van de overledene te zien.
o + sinds augustus 2023:
o Wanneer een autopsie is bevolen, wordt vanaf het ogenblik dat de bewaring van het lichaam van de overledene niet meer nodig is om de waarheid te achterhalen door de bevoegde procureur des Konings toestemming verleend voor de overdracht van het lichaam en de toelating tot begraven.
o De arts die de autopsie heeft verricht, herstelt het lichaam zo goed mogelijk voordat het aan de nabestaanden van de overledene wordt overgedragen.

Vlaams decreet begraafplaatsen en lijkbezorging: art. 15 bis (sinds 18/04/2019)
o 1. Als het overlijden plaatsvindt in het Vlaamse Gewest, wordt voor de begraving van het stoffelijk overschot een kosteloze toestemming verleend door de ambtenaar van de burgerlijke stand, of door zijn gemachtigde beambten, van de gemeente waar het overlijden is vastgesteld op basis van een overlijdensattest.
o 2. []
o Die toestemming mag niet verleend worden voor een termijn van 24 uur verstreken is, die ingaat met de ontvangst van de aanvraag tot toestemming, behalve in de gevallen die door de politieverordeningen zijn bepaald.
o Als er tekenen of aanwijzingen zijn van een gewelddadige dood of andere omstandigheden die dat laten vermoeden, kan de toestemming tot begraving slechts worden verleend nadat de procureur des Konings heeft laten weten dat hij er zich niet tegen verzet.
=> Overlijdens moeten aangegeven worden bij de gemeente waarin je sterft vb. je woont in Gent maar sterft in Leuven dan moet het aan Leuven ook laten weten worden

Ambtenaar van de burgerlijke stand
o Aangifte:
Identiteitskaart + model III C (IIID) [+ crematie-attest]
Niet-aangeven overlijden is niet strafbaar
Vb. verbergen van een lichaam is wel strafbaar
o Opstellen overlijdensakte (art. 78 55 BW)
o Toestemming ten vroegste (art. 77 BW 15bis Vl. decr. B&L)
Voor teraardebestelling: 24 uur na overlijden
Voor crematie: 24 uur na aanvraag om te cremeren (omdat er een tussenkomst van een crematiearts moet zijn om toe te stemmen)
o Strafbaar zijn:
Begraven zonder aangifte of te vroeg (art. 315 SW)
Verberging van iemand die gedood is of door slagen/verwondingen is gestorven (art. 340 SW)
Grafschennis (art. 453 SW)

6. Overlijdensformulier
Model III C:
o Strook C (anoniem- medisch geheim)
Hierin wordt doodoorzaak gezet door de arts
Worden verzamelt via de gemeente, op basis daarvan worden doodsoorzaken vertaalt naar ICD codes en hierdoor worden de sterftecijfers vastgesteld en grafieken gemaakt
o Strook A (Ambt. Burg. Stand medicolegaal belang)
Administratieve gegevens waaronder tijdstip van overlijden
o Strook B+D (administratie)
B door arts ingevuld
D door Ambtenaar van Burgerlijke Stand ingevuld (op gemeentehuis)
Model III D:
o Levend geboren kind < 1 jaar
o Doodgeboren, levensvatbaar kind (voorwaarden opdat model III D ingevuld wordt)
kan vanaf 140 dagen (20 weken)
moet vanaf 180 dagen postconceptie (of 6 maanden zwanger)
volgens WHO levensvatbaar vanaf 22 zwangerschapsweken, 500 g of 25 cm
Levenloos geboren kinderen die de wettelijke levensvatbaarheidgrens nog niet hebben bereikt, worden na een zwangerschapsduur van ten volle 12 weken op verzoek van de ouders begraven of gecremeerd (artikel 15, 2, Vlaams decreet op begraafplaatsen en lijkbezorging ).
6.1. Model III C strook C
= medisch geheim
Na ondertekening in gesloten enveloppe
Via gemeente naar Vlaams Departement Zorg voor Controle & Codering volgens ICD-10.
o ICD: international classification of diseases
Eerst vragen naar aard van overlijden, dan doodsoorzaak-> eerst onmiddellijke en dan onderliggende, geassocieerde doodsoorzaak

6.2. Model III C strook B
Door arts ingevuld

6.3. Model III C- strook A
Bevat persoonsgegevens en informatie voor Ambt. Burg. Stand
Arts moet onderaan handtekening en stempel zetten
o Niet verplicht maar is vaak het enige wat echt leesbaar is omdat artsen een heel onduidelijk geschrift hebben, daarom een stempel waarop naam duidelijk voorgedrukt is
Enkel arts is bevoegd om uur van overlijden vast te stellen

7. Overlijdensformulier
Praktisch:
Leesbaar geschrift ; zwarte inkt ; geen afkortingen ; geen doorhalingen.
Indien identiteit niet met 100% zekerheid gekend is:
o Naam niet invullen, maar niet open laten; onbekend invullen
o Werkwijze prov. Antwerpen is gecontesteerd: [omgekeerde datum + RIZIV-nr Arts + A, B, C. (meerdere doden)], waarna politionele identificatie.
Indien tijdstip van overlijden niet gekend is:
o Tijdstip vaststelling bij tijdstip overlijden (best met vermelding vaststelling)
Het open laten van de JA/NEE-vragen op strook A is geen optie !
o Zaken die opengelaten worden zouden achteraf ingevuld kunnen worden en dat mag niet gebeuren
Ingevulde attesten blijven bij de overledene
-> uitrol digitaal model IIIC voorzien voor begin 2026
gerechtelijk geneeskundig bezwaar tegen begrafenis of crematie?: JA / NEE(1)
o (1) Overlijden zeker of vermoedelijk door uitwendige oorzaak (ongeval, zelfmoord, moord of doodslag)
= belangrijkste vraag die aan arts gesteld wordt, of het een uitwendige oorzaak is of niet
Indien JA = stop interventie
Impliceert dat Ambtenaar Burgerlijke Stand geen attest tot teraardebestelling mag afleveren zonder toestemming PdK
o Onbekende doodsoorzaak? (want veel doodsoorzaken zijn uitwendig niet waar te nemen)
<45 jaar: kans groter dat je een niet-natuurlijk overlijden hebt, dus elk plots overlijden bij <45 jaar zou je ja moeten antwoorden
>45 jaar: buikgevoel als arts, veiligheidshalve kan je dan ook weer ja antwoorden
Maar op ELKE doodsoorzaak ja zetten is niet goed

Overige JA/NEE vragen strook A:
o Betreffende veiligheidsmaatregelen vb. sommige mensen zijn radioactief en mogen dus niet in verbrandingsoven gestoken worden vb. na bestraling van kanker

8. Tekortkomingen Belgisch systeem
Gebrekkige vaststellingen door attesterende arts:
o Iedere arts mag overlijden vaststellen
Vb. arts mag overlijden van eigen partner of ouders vaststellen
o Ontoereikende opleiding lijkschouw -> FOUTIEVE TRIAGE
15u gerechtelijke geneeskunde-> veel niet gezien in hun opleiding
Begripsverwarring niet-natuurlijk overlijden vs gewelddadig
o In wetgeving staat gewelddadig of verdacht overlijden, dus niet uitwendige oorzaak
Geen meldingsplicht = risico van laattijdige aangifte
o Arts is verplicht om model IIIC in te vullen, maar geen verplichting om het overlijden aan te geven
o Vb. 3 dagen later gaat de begrafenisondernemer met dat model IIIC naar het gemeentehuis om het overlijden aan te geven -> de kans dat die plaats delict 3 dagen later nog hetzelfde is, is zeer klein
Geen verplichting voor PdK tot aanstelling van een (forensisch gespecialiseerde) wetsarts
o PdK beslist zelf of hij zich laat bijstaan of niet
Enkel autopsie indien (mogelijke) inbreuk op de strafwet
o Maar is moeilijk want vb. jonge gast valt neer tijdens voetballen, welke inbreuk op strafwet zou er dan kunnen zijn? Dan moet je eigenlijk al beschuldigend te werk gaan
Crematiearts = vals gevoel van veiligheid
8.1 Medisch attest crematie
-> arts moet naast model IIIC ook crematieattest invullen (vaststellen of het een natuurlijk, niet-natuurlijk of niet vast te stellen doodsoorzaak is) -> attest is nodig om iemand te kunnen cremeren
Vlaams decreet begraafplaatsen en lijkbezorging: art. 21
Crematie ten vroegste 24 u. na aanvraag (art. 20)
Geen gerechtelijk-geneeskundig bezwaar:
o Model IIIC/D + attest natuurlijk overlijden van vaststellende arts + attest natuurlijk overlijden van crematiearts (officieel noemt hij de bedigd arts v/d gemeente')
o Ereloon van bedigd arts is ten laste van het gemeentebestuur.
Wel gerechtelijk-geneeskundig bezwaar:
o Model IIIC/D + attest gewelddadig/verdacht/niet vast te stellen doodsoorzaak van
vaststellende arts
o Geen tussenkomst van een crematiearts
o Toestemming crematie pas nadat PdK aangeeft zich niet te verzetten.

Controle systeem:
o Stel eerste attesterende arts maakt en fout en het lichaam wordt gecremeerd, dan kunnen we forensisch gezien daar niets meer mee. Daarom wordt er controle gedaan door een tweede arts. Het idee is goed, de praktijk is moeilijker. Als je een tweede arts stuurt die even slecht opgeleid is dan de eerste arts, dan heb je een dubbelblind onderzoek.
o Natuurlijk overlijden:
1ste vaststellende arts
Model IIIC/D
Attest
2de arts, bedigd door ABS
Attest
o Geen natuurlijk overlijden:
1ste vaststellende arts
Model IIIC/D
Attest
[evt. wetsarts door PdK]

8.2 Crematie

Stijgend aantal crematies in Belgi
o 1992 = 22,9 %
o 2002 = 37,3 %
o 2022 = 67 %
Vlaanderen 51.083 crematies op 67.528 = 75,6 % (2022)

Besluit van de Vlaamse Regering tot organisatie, inrichting en beheer van begraafplaatsen en crematoria (14/05/2004): art. 28: Zo de overledene een implantaat draagt dat werkt op een batterij, moet deze batterij worden verwijderd voor de begraving of crematie
Milieuoverweging (begrafenis en crematie) + veiligheidsoverweging (crematie)
Artsen zijn wettelijk niet verplicht een pacemaker bij een overledene te verwijderen. (crematiearts komt hierbij het best in aanmerking)
Advies van 12 mei 2007 (Verwijdering van batterijen van implantaten) van de Nationale Raad van de Orde der Artsen: een batterij moet (post-mortem) verwijderd worden door een arts die daartoe bekwaam is de bedigd arts komt hiervoor in aanmerking de arts die de batterij heeft verwijderd, kan zulks certifiren met een attest.
9. Tekortkomingen Belgisch systeem
Gevolg = Foute klassering doodsoorzaken en aard van overlijden:
Onbetrouwbare cijfers inzake doodsoorzaken:
o Tot >25 % discordantie tussen klinische en postmortale diagnose (~autopsiestudies)
o Opgelet voor Belgische en Vlaamse statistieken
Gewelddadige overlijdens worden gemist en/of niet onderzocht
o zgn. dark number
Mogelijke erfelijke (~voor nabestaanden relevante) aandoeningen worden gemist
9.1. Onbetrouwbare cijfers doodsoorzaak
Tot >25 % discordantie tussen klinische en postmortale diagnose
Onderzochte populatie = ziekenhuispatinten (= meest gunstige populatie om doodsoorzaak te gokken)
o Deze cijfers gelden voor ziekenhuispatinten, wat dan met andere patinten?
o !!! sterftecijfers met een grote korrel zout nemen

Schneider V. (Die Leichenschau 1987): 2 op 3 klinische doodsoorzaken zijn fout
Knight B. (Forensic Pathology): foutenmarge van 25 50 %
o Discrepantie in 25,6% van de gevallen: een totaal andere ziektetoestand dan vastgesteld door de arts die het overlijden heeft vastgesteld
9.2. Gemiste dodingen
Brinkmann et al. Studie (Fehlleistungen bei der Leichenschau, Arch Kriminologie, 1997)
o Probeerde een beeld te krijgen van het dark number (heel moeilijk)
o 2182/13000 autopsies: aard foutief/niet geklasseerd (17 %)

o 92 natuurlijk -> onnatuurlijk met 10 dodingen (11 %)
o 717 onverklaarde doodsoorzaken -> 35 dodingen (5%)
o Extrapolatie:
Niet-ontdekte/ontdekte dodingen = 1/1.2
Duitsland (autopsieratio(a) 8%): - 1300/jaar
Quid Belgi?
Autopsieratio: 0,9%

Karger-studie (International Journal of Legal Medicine, 2004)
o 155 exhumaties in Mnster
o Regionaal autopsieratio van 1,2-1,4 %
o 37 % andere doodsoorzaak (~majeure fout)
o 14 % (22) dodingen

Brinkmann et al. (Aktuelle Daten zur Obduktionsfrequenz in Deutschland, DMW, 2002)
o Gevolg sterke afname van het aantal klinische autopsies (van 4% naar 3%): controlefunctie voor de klinische geneeskunde en sterftecijfers niet meer goed vervuld.
o Het lage aantal gerechtelijke autopsies (ca. 2%) is verantwoordelijk voor het hoge aantal onontdekte niet-natuurlijke of gewelddadige sterfgevallen.
MAAK 10 MEERKEUZEVRAGEN OP UNIVERSITEITSNIVEAU EN GEEF NA ALLE VRAGEN PAS DE ANTWOORDEN. De oefenexamen moet geschreven zijn in de Nederlandse taal. Onderin staan de antwoorden. Het aantal vragen dat het oefenexamen moet bevatten is 10.