Studybot answer

Question asked by: sarahbrandse - 11 months ago

Question

Maak een oefenexamen van de volgende tekst: Inleiding
Er wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende typen stoornissen:
- Gedragsstoornissen (zoals ODD of CD): stoornissen waarbij het
gedrag opvalt door conflicten met regels of anderen
- Psychische stoornissen (zoals depressie, angst, ADHD): stoornissen
waarbij het innerlijk functioneren (gedachten, stemming, aandacht)
verstoord is.
Prevalentie geeft aan hoe vaak een bepaalde stoornis voorkomt. Deze
cijfers komen meestal uit epidemiologisch onderzoek.
Sommige stoornissen zijn leeftijdsgebonden, bijv.:
- ADHD wordt vaak vastgesteld in de kinderleeftijd, maar kan ook op
latere leeftijd aanhouden
- Andere stoornissen, zoals depressie, komen vaker voor in de
adolescentie
Psychische stoornissen hebben vaak meerdere oorzaken, zoals:
- Biologische factoren (bijv. erfelijkheid, hersenontwikkeling)
- Psychologische factoren (bijv. negatieve gedachten, coping)
- Omgevingsfactoren (bijv. opvoeding, traumas)
Belangrijke begrippen:
1. Classificatie:
i. Het ordenen en benoemen van probleemgedrag aan de hand
van kenmerkende symptomen
ii. Doel: vaststellen of er sprake is van een stoornis, en welke
2. Diagnostiek:
i. Gaat een stap verder dan classificatie
ii. Richt zich op het begrijpen van het probleem in de context:
hoe ernstig is het, wat is de hulpvraag, hoe functioneert het
kind, en wat zijn mogelijke oorzaken?
iii. Diagnostiek is nodig om te beslissen over de beste aanpak of
behandeling
In de praktijk worden classificatie en diagnostiek vaak tegelijk uitgevoerd.
Hulpverleners willen immers zowel weten wat er aan de hand is als
waarom.
Classificatie en diagnostiek worden uitgevoerd door o.a.:
- Kinderartsen
- Kinder- en jeugdpsychiaters
- Psychologen
- Orthopedagogen
zij werken samen met ouders, leraren en andere betrokkenen, die
waardevolle informatie geven over het kind in verschillende contexten.
Classificatie
Classificatie betekent:
- Iets herkennen
- De juiste naam geven
- Het indelen in een categorie
met classificatie beantwoord je de vraag: wat is dit?
Dit is een automatisch proces: mensen willen van nature de wereld
ordenen. Ze koppelen dingen die ze waarnemen aan bekende categorien,
op basis van ervaringen en kennis.
Mensen leren classificeren door ervaring en kennisopbouw. Wie geen
kennis van psychopathologie heeft, kan gedrag enkel als raar of anders
omschrijven. Wie wel kennis heeft, kan gedrag beter duiden: bijv. dit kind
is afstandelijk mogelijk autisme.
Classificatie is afhankelijk van:
- Persoonlijke ervaring: wat je zelf eerder hebt meegemaakt
- Cultuur en context: wat in de ene cultuur afwijkend is, kan elders
normaal zijn
Zonder classificatie blijft gedrag vaag. Het helpt bij het begrijpen van
gedrag, het onderscheiden van verschillen en overeenkomsten. Het is
essentieel voor diagnostiek en hulpverlening. Bijv. is een kind stil omdat
het verlegen is, een taalachterstand heeft, of omdat er sprake is van
selectief mutisme (angststoornis waarbij mensen in bepaalde situaties niet
durven of kunnen praten, terwijl ze in andere situaties wel goed kunnen
spreken)?
Hiervoor is een goed classificatiesysteem nodig.
In de psychologie gebruiken we o.a. de DSM-5 (Diagnostic and Statistical
Manual of Mental Disorders). Dit is het meest gebruikte
classificatiesysteem voor psychische stoornissen. Het bevat afspraken
over symptomen, maar is niet gebaseerd op natuurwetten.
- Voordelen: internationaal dezelfde taal voor diagnoses
samenwerking en onderzoek makkelijker
- Nadelen: niet alles is wetenschappelijk bewezen en er is vaak
discussie over grenzen tussen stoornissen
Volgens de DSM-5 is een stoornis een syndroom met klinisch significante
symptomen (gedrag, emotie, cognitie). Niet elke vorm van lijden betekent
een stoornis. Er moet sprake zijn van individueel disfunctioneren. De DSM
stelt eisen aan:
- Aantal symptomen
- Duur van de klachten
- Impact op het functioneren
Een veelgemaakte fout bij het classificeren is een cirkelredenering: bijv.
hij is druk omdat hij ADHD heeft nee, ADHD wordt vastgesteld omdat
hij druk is.
Het gebruik van de DSM is een categoriale benadering:
- Alles of niets: je hebt of hebt geen stoornis
- Makkelijk voor communicatie en behandeling
Een dimensionele benadering is bijv. de CBCL:
- Klachten worden op een schaal gemeten (bijv. hoe angstig iemand
is)
- Geeft meer nuance en is beter geschikt voor het volgen van
ontwikkeling bij kinderen
- CBCL laat via scores zien hoe ernstig de problemen zijn
- Meerdere personen vullen het in (ouders, leerkracht, kind zelf)
breed beeld
Diagnostiek komt n classificatie. Classificatie gaat om de vraag wat er
aan de hand is. Diagnostiek gaat om de vraag waarom het gebeurt bij dit
kind. Het is dus gericht op verklaren en behandelen. Classificatie is dus het
startpunt, diagnostiek zorgt voor maatwerk.
Comorbiditeit (meerdere stoornissen tegelijk) komt vaak voor en zeker bij
kinderen. Symptomen passen niet altijd in 1 hokje. Het is belangrijk om te
kijken naar het geheel, niet alleen naar het label.
Diagnostiek
Diagnostiek is het proces waarbij hulpverleners begrijpen waarom een
kind problemen heeft ontwikkeld. Het gaat dus verder dan classificatie
(het benoemen wat er aan de hand is). Diagnostiek probeert te
beantwoorden: hoe is het zo gekomen, waarom gebeurt dit nu, en wat
betekent het voor dit kind?
Doel van diagnostiek:
- Richt zich op het unieke kind en de context
- Gebruikt wetenschappelijke kennis
- Maakt maatwerk mogelijk in behandeling of begeleiding
3 kernvragen bij diagnostiek:
1. Waarom nu?
i. Wat is er recent veranderd dat de klachten heeft uitgelokt of
verergerd?
2. Waarom deze klachten?
i. Waarom reageert het kind met depressie, angst of agressie?
3. Wat is de rol van het gezin?
i. Hoe benvloedt de gezinssituatie het gedrag van het kind?
Vooral bij jonge kinderen is het gezin een cruciale invloed op de
ontwikkeling. Bij diagnostiek wordt gekeken naar:
- Kindfactoren (temperament, trauma, lichamelijke klachten)
- Gezinsfactoren (opvoedstijl, ouderlijke psychische problemen)
- Omgevingsfactoren (school, buurt, cultuur)
diagnostiek is dus breder dan het kind alleen: het kijkt ook naar de
wisselwerking tussen kind en omgeving.
Verschil classificatie en diagnostiek:
Classificatie Diagnostiek
Vaststellen wat er aan de hand is Begrijpen waarom het is ontstaan
Beschrijft klachten of symptomen Verklaart oorzaken en dynamiek
Vaak via gestandaardiseerde lijsten
(zoals DSM)
Gebaseerd op brede informatie en
analyse
Gericht op categorien Gericht op individuele context en
betekenis
Startpunt voor hulpverlening Basis voor gerichte behandeling of
ondersteuning
Er is een wederzijdse invloed tussen kind en gezin. Een probleem bij het
kind kan stress geven in het gezin en een probleem in het gezin kan
problemen bij het kind veroorzaken of versterken. In de adolescentie
ervaren veel ouders de opvoeding als het moeilijkst, wat het belang van
gezinsdiagnostiek verder vergroot.
Diagnostische methoden en instrumenten
In de praktijk lopen methoden vaak door elkaar:
- Tijdens een test kun je ook observeren of vragen stellen
- Tijdens een intakegesprek observeer je ook automatisch gedrag
daarom wordt er meestal gebruikgemaakt van meerdere methoden
tegelijk om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van het kind.
De 4 belangrijkste diagnostische methoden:
1. Het diagnostische gesprek: belangrijkste instrument in de
diagnostiek en classificatie. 3 onderdelen:
i. Luisteren naar wat het kind of ouders vertellen
ii. Vragen stellen om duidelijkheid te krijgen
iii. Observeren van gedrag, mimiek, toon en zelfs geur (bijv.
alcoholgebruik)
Vormen van gesprekken:
i. ii. Autoanamnese: het kind vertelt zelf
Heteroanamnese: anderen (ouders, leerkrachten) geven
informatie
iii. Gezinsanamnese: informatie over de gezinsgeschiedenis en -
werking
Een diagnostisch interview is een meer gestructureerd gesprek om
betrouwbare en uniforme informatie te verzamelen voor classificatie
(bijv. via DSM). Goede hulpverleners tonen empathie, acceptatie en
zelfkennis. Dit vergroot het vertrouwen van de hulpvrager en de
kwaliteit van de informatie.
2. Observeren: observeren is niet gewoon kijken. Het is doelgericht,
systematisch en bewust waarnemen van gedrag. Bijv. in een
behandelgroep observeren begeleiders kinderen tijdens dagelijkse
situaties. Dit heet participerende observatie. Observatie levert vaak
aanvullende informatie op bij diagnostiek of bevestigt/verfijnt
eerdere vermoedens.
3. Psychodiagnostiek onderzoek: traditioneel domein van de
(ortho)psycholoog. Gebruik van:
i. Functietesten (bijv. intelligentie, geheugen, concentratie):
objectief meten van cognitieve functies
ii. iii. Zelfinvullijsten (bijv. CBCL, SDQ): voor kinderen of ouders
Projectieve testen: kind vertelt wat hij ziet in een vage prikkel
om onbewuste processen zichtbaar te maken. Is wel
controversieel: weinig wetenschappelijke onderbouwing
4. Lichamelijk onderzoek: alleen artsen mogen dit uitvoeren. Denk aan
bloedonderzoek, EEG, urineonderzoek. Het is noodzakelijk om
lichamelijke oorzaken van psychische klachten uit te sluiten (bijv. bij
slaapproblemen, epilepsie, schildklierproblemen). Bij kinderen
minder vaak ingezet, maar wel belangrijk als er lichamelijke signalen
zijn.
Betrouwbaarheid gaat over of een test nauwkeurig is.
- Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid: trekken verschillende
hulpverleners dezelfde conclusie?
- Test-hertestbetrouwbaarheid: komt dezelfde conclusie later opnieuw
naar voren als het gedrag hetzelfde blijft?
Validiteit gaat over of een test geldig is.
- Meet je wat je wilt meten?
- Een test kan betrouwbaar zijn, maar toch niet kloppen als je
verkeerd interpreteert.
- Je moet letten op ontwikkelingsfase en culturele achtergrond
voorbeeld: een jongen praat weinig op school. Leerkrachten denken aan
verstandelijke beperking, maar thuis blijkt dat hij veel praat in het Turks.
Oorzaak = taalachterstand, niet cognitieve beperking.
Bij kinderen krijg je informatie van meerdere bronnen:
- Het kind (indien mogelijk)
- Ouders (1 of beide)
- Leerkrachten, hulpverleners, andere familieleden
Verschillen tussen informanten zijn normaal, want kinderen gedragen zich
anders in verschillende contexten en volwassenen zien en interpreteren
gedrag op hun eigen manier. Geen enkele informant is d waarheid. Het
combineren van perspectieven geeft het rijkste en meest betrouwbare
beeld.
Epidemiologie
Een hulpverlener die werkt met kinderen met psychische problemen moet:
- Interpreteren wat er aan de hand is: wat zijn de klachten, hoe ernstig
zijn ze, wat speelt er mee?
- Beslissingen nemen over passende hulp: welke behandeling is nodig
voor het kind en/of de ouders?
- Evalueren en bijstellen: werkt de hulp? Zo niet, dan moet het plan
worden aangepast
hiervoor is kennis nodig van wat normaal en afwijkend gedrag is per
leeftijd. Deze kennis komt o.a. uit epidemiologisch onderzoek.
Epidemiologie onderzoekt:
- Hoe vaak psychische stoornissen voorkomen (prevalentie)
- Welke risicofactoren samenhangen met het ontstaan of voortbestaan
ervan
dit helpt hulpverleners om normale variatie in gedrag te onderscheiden
van klinisch relevante problemen.
Belangrijke begrippen:
- Prevalentie = hoeveel mensen een stoornis hebben. Geeft dus het
totale aantal gevallen aan in een bepaalde periode of op een
bepaald moment. Soorten prevalentie:
i. Ooit- of lifetimeprevalentie: aantal mensen dat ooit in hun
leven de stoornis heeft gehad
ii. Jaarprevalentie: aantal mensen dat in het afgelopen jaar de
stoornis had
iii. Maandprevalentie: aantal mensen dat in de afgelopen maand
de stoornis had
iv. Puntprevalentie: aantal mensen dat op 1 specifiek moment de
stoornis heeft
- Incidentie = hoeveel nieuwe gevallen er zijn. Geeft dus het aantal
nieuwe diagnoses binnen een bepaalde tijdsperiode (bijv. 1 jaar) aan
Om goed te meten, moet je duidelijk definiren:
- Welke stoornis je meet (bijv. depressie, ADHD)
- Welke groep (bijv. kinderen van 6-12 jaar)
Verschillen tussen subgroepen zeggen iets over oorzaken:
- Jongens hebben vaker externaliserende stoornissen (zoals ODD, CD,
ADHD)
- Meisjes hebben vaker internaliserende stoornissen (zoals angst,
depressie)
mogelijke verklaringen:
- Biologisch: hormonen, hersenontwikkeling
- Sociaal: opvoeding, verwachtingen, genderrollen
In een groot onderzoek (1998-1999) onder Nederlandse jongeren bleek dat
35,5% op enig moment 1 of meer stoornissen volgens DSM-criteria had.
Informatie kwam van zowel jongeren als ouders (1 melding = voldoende
bewijst). Maar niet iedereen met een stoornis heeft ernstige klachten of
hulp nodig. Wat bepaalt of iemand hulp zoekt?
- Ernst van de stoornis: hoe ernstiger, hoe groter de kans op
hulpvraag
- Leeftijd: oudere kinderen kunnen zelf om hulp vragen
- Gezinsbelasting: als ouders ook problemen ervaren, zoeken ze
sneller hulp . De oefenexamen moet geschreven zijn in de Nederlandse taal. Onderin staan de antwoorden. Het aantal vragen dat het oefenexamen moet bevatten is 5.